Қорғансыз стихия

Әлем қандай нәзік еді…

Бізге ол мәңгілік сияқты көрінеді. Ешқашан жоғалмайтындай, өзгермейтіндей әсер қалдырады. Адам тыныстайтын ауа, шөлін қандыратын су, табаны тиген жер, бойын жылытқан от – бәрі де соншалықты табиғи, соншалықты мәңгілік болып көрінеді. Бірақ бұл – алдамшы сенім.

Бұл әлем – нәзік әрі қорғансыз. Миллиондаған жылдар бұрын бастау алған тіршілік бір сәтте-ақ жоғалуы мүмкін. Ол үшін көп нәрсе де қажет емес. Бір ғана судың тартылып, арнасының кебуі жеткілікті.

Ғалымдар аптап ыстық жайлаған Сахараның бір кездері жайқалған жасыл бақ болғанын дәлелдеді. Ал бізге әлдеқайда жақын жатқан Аралқұм шөлі де – ылғалдың жоғалуының ащы салдары. Сусыз тіршілік жоқ. Сондықтан да әлемнің жаратылысы туралы көне мифтердің басым көпшілігінде әуелі ұлы мұхит суреттеледі. Сол тұңғиықтан құдайлар да, адамдар да жаралады деп баяндалады.

Су – тіршіліктің қайнар көзі екенін ежелгі ойшылдар мен ақындар сан ғасыр бұрын-ақ айтып кеткен. Олар судан адам жанының сезімі мен құштарлығының бейнесін көрді. Оның қуатына сүйсінді, ал қуатты стихияға айналғандағы алапат күшінің алдында таңданыс пен тағзымға толы үрей сезінді.

Сонда да су – қорғансыз стихия.

Өзін табиғаттың әміршісі, тіпті жаратушыға пара-пар күш иесі санаған адам өзендердің арнасын бұруға, көлдер мен теңіздерді құрғатуға, табиғатты өз қажетін өтеудің құралына айналдыруға болады деп ойлады. Шексіз пайдаға деген тойымсыз құмарлықтың салдарынан табиғаттың өзі әлсіреп, жантәсілім ете бастады. Арал теңізі тартылып барады. Балқаш көлінің айдыны жылдан-жылға тайыздануда. Ертістің суы азайып келеді. Өзендерден балық жоғалып, өндіріс қалдықтары мен улы заттар су көздерін улап жатыр.

Әрине, бүгінде бұл жайында жиі айтылады. Бірақ оны шын мәнінде қаншамыз жүрекпен тыңдап, жан-тәнімізбен сезініп жүрміз?

Бәлкім, сөз ғана жеткіліксіз шығар. Адамзат есін жимаса, тоқтамаса, өз ұлылығына мас болып, табиғатты аяусыз пайдалануды қоймаса, қандай асыл қазынадан айырылатынын көзбен көретін кез келген шығар.

Өйткені судан айырылсақ – тіршіліктен де айырылатынымыз анық. Сусыз өмір жоқ.

«Қорғансыз стихия» көрмесі – табиғатты қорғауға немесе суды үнемдеуге шақыратын үндеу емес. Бұл – ұран да емес, манифест те емес. Бұл – әлемнің ғажайып үйлесімін, өзендер мен теңіздердің адамзатқа сыйлайтын өлшеусіз игілігін және адамның су стихиясымен қаншалықты тығыз байланыста екенін сезіндіруге деген ниет.

Көрмеде музей қорында сақталған туындылар ұсынылған. Олар – XIX–XX ғасырлардағы Қазақстан мен Ресей суретшілерінің кескіндеме және графика шығармалары. Олардың кейбірі көрермен назарына алғаш рет ұсынылып отыр. Алайда бұл туындыларды бір арнаға тоғыстыратын нәрсе – уақыт та емес, ортақ тарих та емес. Оларды біріктіретін – жүрекке жақын, нәзік, өмір үшін аса қымбат әрі осал су стихиясы.

Міне, Н.И. Яковлевтің «Теңіз» картинасында жасыл толқындар буырқана көтеріліп, айбынды күшін паш етеді; В.И. Третьяковтың «Ашық күн» туындысынан мызғымас тыныштық пен жанға жайлы мамыражай күй сезіледі; А.П. Дроздовтың литографиясында көл бетіне алаулаған күн батар шақтың шуағы төгіліп тұрса, К.Я. Барановтың «Ақсақал» шығармасында қайықта отырған қария буырқанған теңізге үнсіз көз тігеді.

Су стихиясын кескіндеме мен графика жырлайды. Су стихиясын музыка да жырлайды. Картиналарды тамашалаған көрермендер залға көтеріліп, Франц Шуберт, Камиль Сен-Санс, Людвиг ван Бетховен сынды ұлы композиторлардың мәңгілік классикалық шығармаларын тыңдады.

Көрменің жалғасы ретінде А. Қашаубаев атындағы облыстық филармонияның солисі Фируза Мамедова мен М. Төлебаев атындағы музыка училищесінің оқытушысы Резеда Смыктың концерті ұсынылды.

Су бетінде қайық баяу ғана тербеледі. Қайықшының баркароласы әуелеп, айналаны әуенге бөлейді. Ай нұры толқындарға күмістей төгіліп, діріл қаққан сәуле жолын сызады. Өз махаббатын жырға қосқан Су перісі ән салады.

Көрме мен концертке көпшілік жиналды. Салтанатты жиында мәртебелі қонақтар сөз сөйледі. Әрқайсысы әртүрлі ой қозғағанымен, бәрінің айтқаны бір арнада тоғысты: су стихиясы біздің қорғауымызға мұқтаж. Өзендер мен көлдерді, теңіздер мен бұлақтарды – тіршіліктің қайнар бастауын, болашақтың негізін сақтап қалу – әрбір адамға ортақ міндет. Өйткені су мемлекеттік шекараны да, ұрпақ айырмашылығын да білмейді. Ол баршаға бірдей өмір сыйлайды.

Бәлкім, дәл осы сәтте өнер кез келген сан мен ғылыми баяндамадан да әсерлі, сенімді үн қатқан шығар. Кескіндеме мен музыка бізге табиғатты ештеңемен алмастыруға болмайтынын, ал жоғалған үйлесімді ешқандай байлықпен қайта сатып ала алмайтынымызды тағы бір мәрте еске салды. Оны тек сақтап қалуға болады.

#ҚорғансызСтихия #Музей #Семей #Өнер #Көрме #Кескіндеме #Графика #КлассикалықМузыка #ҚазақстанМәдениеті #СудыСақтайық #ТабиғаттыАялайық #СуСтихиясы