7 ақпан – Владимир Маковскийдің дүниеге келген күніне арналған мерейтойлық дата.

В. Маковский — бай көркемдік мұра қалдырған көрнекті орыс суретшісі. Оның шығармалары қарапайым әрі шынайы — ХІХ ғасырдың ортасындағы күнделікті өмірдің сырын адал жеткізіп, көрерменнің жүрегін тербейді. Натурадан салынған этюдтер мен қарындаш суреттемелер қозғалыстың табиғилығын, сезімдердің нәзіктігін, эмоциялардың шынайылығын шебер бейнелейді, көрерменді картинаның атмосферасына толық бөлеуге, суретшінің ойы мен көңіліне қоса ортақтасуға шақырады.

Владимир Егорович 1846 жылы Мәскеуде дүниеге келген. Балалық шағынан-ақ ол өнерге үлкен қызығушылық пен сүйіспеншілік танытқан. Болашақ суретшінің ата-анасы оның шығармашылық жолын таңдаған шешімін қолдап, сенім білдірген. 15 жасында Владимир Егорович Мәскеудің сурет, мүсін және сәулет училищесіне оқуға түседі. Сол кезден бастап жас суретшінің өмірі мен өнерінде жемісті, шабытқа толы кезең басталады.

Маковскийдің көркем туындыларына ерекше баяндаушылық тән еді – әр сурет, әр этюд оның терең және мұқият бақылауларынан туған өмірлік әңгіме секілді. Кейіпкерлердің шынайылығы мен тіршілігіне қаланың әр бұрышын зерттеп, оны өз көзімен көру септігін тигізді. Оның идеяларының қайнар көздері шексіз еді: адамдардың әдеттері, көшелердің ырғағы, күнделікті өмірдің қарапайым көріністері. Сол себептен, картиналарындағы кейіпкерлер – жан-жақты, айқын мінезді, терең сезімге толы; ал көшелер бейнеленгендей табиғи, жылы тіршіліктің тынысы сезіледі, ғимараттардың сәулет дәлдігіне тым қатты мән берілмейді.

Суретшінің шығармашылығындағы ерте кезеңге ұстамды, қою түстер палитрасы тән болды. Бұл бояулар арқылы ол әлеуметтік шиеленісті, қоғамдағы қатаң жағдайларды шынайы жеткізетін. 1872 жылы Маковский “Жылжымалы серіктестік суретшілері” қатарына қосылып, шығармашылығының тақырып ауқымын кеңейтті. Ол шынайылықты боямасыз көрсетіп, қаладағы кедей адамдардың тұрмысын, олардың күнделікті қиындықтарын адал бейнеледі. Оның әрбір туындысы – қарапайым тіршіліктің мәнін, адамдардың ішкі әлемін, шынайы өмірдің нәзік сыры мен сезімін жеткізетін өнер туындысы болды.

Суретші әртүрлі образдарды – балалық шақтың шаттығы мен пәктігін, бойжеткен мен жас жігіттің арманы мен үмітін, өмір көрген қарттардың ойлы мұңын қағаз бетіне түсірген. Владимир Егорович оларды ерекше тереңдікпен, ішкі әлемін сезіне білетін нәзік пайыммен бейнелеген. Қатаң, қатайған дене қабатының ішінде әлі де сақталған жұмсақтықты, жүректің нәзік дірілін кейіпкерлердің мінезінен аңғаруға болады. Кейде қарттардың көзінде мұң мен өкініштің ауыр, терең толқу сезімдері бар екенін сезіне аласыз. Әр портретінде шындық, адалдық сезімі бойға тарайды.

Жарты ғасыр бойы Владимир Маковский Жылжымалы көркем көрмелер қоғамының белсенді мүшесі болды. Осы ұзақ мерзім ішінде ол өз талантымен көптеген суретшілердің арасынан дараланды. Ол көп фигуралы композицияларды шебер құра білетін, адам өмірінің ауыртпалықтарын жеңілдететін нәзік әзіл сезімін меңгерген еді. Өмірінің соңына дейін суретші Жылжымалы серіктестік қоғамы суретшілердің идеалына – халықшылдыққа, реализімге – адал қалды. Оның әрбір туындысы – қарапайым өмірдің мәнін, адамдардың ішкі әлемін, сезімнің нәзік сазын жеткізетін шынайы өнер үлгісі.

ХІХ ғасырдың 70-ші жылдарында Владимир Маковский революционерлерге қарсы жүргізіліп жатқан сот процестеріне барып, сол оқиғаларды өз көзімен көрді. Адамдардың азабы мен қайғысы оны терең толқытып, жүрегін бей-жай қалдырмады. Адамдардың азабы мен қайғысы оны терең әсерлендірді, және сол сезімнен туған бірқатар картиналарында сотталғандарға деген шынайы өкініш байқалады. Иван Крамской айтқандай, Маковскийдің картиналарының алдында көзіне жас келмейтін адам сирек. Сол кезеңдегі оның сурет туындылары жоғары бағаланып, қоғам Владимир Егоровичтің батылдығын мақтап, құрмет көрсеткен.

ХІХ ғасырдың 80-ші жылдары суретші әсіресе офортқа ерекше көңіл бөлді. Маковскийдің гравюралары Ресейдің шалғай ауылдарына өнердің сәулесін жеткізетін құралға айналды. Өзі репродукция жасап, өз туындыларын кеңінен таратып қана қоймай, әдеби шығармаларға да иллюстрациялар салды: М. Ю. Лермонтовтың «Бородино» поэмасына, «Братья-разбойники» мен А. С. Пушкиннің «Цыганы» шығармаларына. Оның әрбір гравюрасы мен иллюстрациясы – қарапайым өмірдің шынайы сәтін, адамның ішкі әлеміндегі нәзік сезімді жеткізетін өнер туындысы еді.

1882 жылы Владимир Маковский Мәскеу сурет, мүсін және сәулет училищесінде аға оқытушы қызметіне тағайындалды. Осы кезеңде Жылжымалы серіктестік қоғамы суретшілер өз туындыларында көбіне шаруалар өмірін арқау етті. Владимир Егорович бұл тақырыптан тыс қалған жоқ: ол қарапайым еңбек адамдарының тағдырына терең бойлайтын, көрерменді олардың тіршілігімен етене табыстыратын мазмұнды сюжеттерді дүниеге әкелді. Реализмге толы шығармаларында айыптау да, кінә тағу да болған жоқ — олар орыс халқының өмірін қандай болса, сол күйінде бейнеледі. Қатал шындықтың өзінен суретші қоғамның жылуын, рухани қуатын, алға ұмтылған ішкі жігерін көрсете білді.

Өзі айтқандай: «Картина — сөз емес, ол бір ғана сәтті сыйлайды, сол сәттің ішінде бәрі болуы керек, әйтпесе картина да жоқ». Шынында да, Маковскийдің әрбір туындысы — кейіпкер мен көрермен арасындағы үнсіз сырласу. Бұл сырласуда оқиғаның өткен орны емес, адам тағдырының өзі, оның ішкі драмасы мен жан күйі маңызды еді. Суретші болашақ картинаға қатысты ойды созып, уақытты күтуді артық санады: шабыт туған сәтте қылқалам бірден қозғалысқа түсуі керек деп білді. Өйткені табиғатты дәл де тірі қалпында жеткізу — тек сол мезеттің тынысын ұстап қалған кезде ғана мүмкін.

1892 жылы Владимир Егорович Императорлық Көркемөнер академиясының профессоры атанды. Ол Академия жанындағы Жоғары көркем училищеде жанрлық шеберхананың жетекшісі қызметіне шақырылды, ал 1894 жылы Ресейдің солтүстік астанасы – Петербургке қоныс аударып, өмірінің қалған бөлігін сол қалада өткізді. Кейде суретші ел ішінде де, шетелде де сапар шегіп, көз тоқтатқан әрбір көріністі өз шығармаларында бейнелеуге тырысты.

1890-жылдардағы Маковский шығармашылығы Еділ өзеніне арналды. Бұл туындылар лирикалық әуенге, жан тербетер ішкі сұлулыққа толы болды. Өзен кеңістігінен ол уақыттың тынысын, халық өмірінің терең философиясын сезіне білді.

1895 жылы қылқалам шебері Императорлық Көркемөнер академиясының ректоры болып тағайындалды. Оның шәкірттері қатарында кейінірек көрнекті суретшілерге айналған А. Е. Архипов, В. Н. Бакшеев, С. В. Малютин, А. М. Корин болды. Ұстаз ретінде ол тек кәсіби шеберлікті емес, өнерге деген адалдық пен рухани жауапкершілікті де шәкірттеріне аманат етті.

Невзоровтар отбасы атындағы бейнелеу өнері музейінің қорында суретшінің «Масаң күйде» атты туындысы сақтаулы. Өлшемі шағын болғанымен, мазмұны терең әрі ойға толы. Басынан ауыр ойды түсірмей, мұңға батқан жасы ортадан асқан ер адам үнсіз отыр. Қолында гитара — бәлкім, ол сәл ғана бұрын бір әуенді аяқтаған болар. Кейіпкер көрерменге көз салмайды, ол өз ойының тереңіне батып кеткендей әсер қалдырады.

Владимир Егорович жүзден астам туынды қалдырды. Оның шығармалары бүгінгі көрерменге де жат емес, өйткені олардан адамға деген сүйіспеншілік, жанға деген мейірім сезіледі. Суретші шынайы гуманист болды — ол әр адам тағдырын жүрекпен қабылдап, әрбір қуаныш пен қайғыға үн қоса білді. Сол себепті де оның картиналары уақыттан асып, бүгінгі күнмен тілдесіп, көрермен жүрегіне жол табады.