Қорғансыз өнер

Біздің қаланы жиі «тарихтың шежіресі» деп атайды. Мұнда талай тарихи кезеңдердің үнін сақтаған, небір тағдырлар мен бірегей тұлғалардың ізі қалған көне сәулет нысандары аз емес. Сондықтан, өткінші пайда үшін сәулет ескерткіштерінің жойылып, олардың орнына талғамсыз, сапасыз, асығыс тұрғызылған көріксіз көпқабатты үйлер мен бизнес орталықтардың көбейіп бара жатқаны жанға батады.
Бірақ, бақытымызға орай, бүгінде «тарихтың куәсін» қорғаушылардың көне сәулетті сақтап қалуға нақты мүмкіндігі бар. Тарихи нысандарды қорғайтын заңдар бар, мемлекет сәулет ескерткіштерін өз қорғауына ала алады. Алайда бұл әрдайым бұлай болмаған. Тек соны бір ерекше жан, бәлкім, данышпан, жүзеге асырғанға дейін бір кездері тасқа қашалған тарихты сақтауды ешкім де ойламаған.
Бұл басқа жерде, әрі басқа заманда орын алған. Екі ғасырдан астам уақыт бұрын, Францияда бір данышпан жан өмір сүрді. Ақсүйек әулеттен шыққан оның балалық шағы ертегідей жарқын болғанымен, жастық дәурені ауыр сынақтар мен қайғыға толы болды. Александр де Лаборд — саясаткер әрі суретші, тарихшы және саяхатшы Францияның ең бай адамдарының бірінің ұлы, Террордың қатыгез диірменіне түскен тағдыр иесі. Ол сұлулық пен шабытқа, өнер мен мейірімге толы ғажайып сарайда дүниеге келген. 14 жасында ол Францияны тастап, жер аударып кетті. Мұның өзі де бәлкім тағдырдың жазуы шығар. Өйткені артынша Революция басталып, оның соңынан Террор келді де, Александр жақсы көрген барлық нәрсе жойылды.
Жылдар өте келе ол қирандылар орнына оралды. Әкесі дарға асылған, ағасы шетелге жер аударған, анасы мен қарындасы төрт айлық түрмеден кейін рухани күйзеліске түскен. Бірақ өмір жалғасуда. Жаңа, ымырасыз күндер басталды — ол ескі тәртіпті ығыстырып, жаңа құндылықтарды алға шығарды. Ол осы құбылысты қабылдауға өзінен күш-жігер таба білді. Өйткені өмірінің мәнін тауып, тарихи сәулет мұраны сақтауға кірісті. Александр тарихты зерттеп, суреттер салып, кітаптар жазды. Әлемде алғашқылардың бірі болып сәулет ескерткіштерін мемлекеттік қорғауға алу ісіне жол ашты.
Невзоровтар отбасы атындағы облыстық бейнелеу өнері музейінде граф Александр де Лаборд кітабынан алынған парақтар сақтаулы. Испанияның пейзаждары мен сәулетін бейнелейтін гравюралар – бұл жер Александрдың аталарының тарихи отаны болып табылады. Наурыз айында музейде осы гравюралардың көрмесі ұйымдастырылып, бірнеше жыл бойы жинақталған мол ақпаратты қамтитын каталогтың презентациясы өтті.
Александр де Лабордтың тұлғасы, сәулет ескерткіштерін сақтауға қосқан үлесі, оның кітабы және оны иллюстрациялау жұмысы өнер сүйер қауым клубының кезекті кездесуі тақырыбы болды. Кездесуді музей қызметкерлері Рекида Ирина Михайловна мен Неделькина Наталия Сергеевна өткізді.
Көрме бойынша жүргізілген экскурсия біртіндеп шығармашылық үдеріске ұласты: қатысушылар гратография техникасын қолданып, туған қаланың сәулет ескерткіштерін бейнеледі.
Кездесу тек жылы, достық көңіл-күйге толы ғана емес, сонымен қатар, жемісті әрі мәнді өтті. Көптеген қатысушылар үшін ол жүректерге терең бойлап, ерекше әсер қалдырды. Бұны көптеген пікірлер растайды, мысалы, клуб мүшелерінің бірі Максим Стрежнойдың ойы:
«Маған да бірнеше сөз қосуға рұқсат етіңіздер. Біріншіден, керемет дәріс үшін үлкен рақмет! Өте қызықты болды. Екіншіден, бұл жолы музей қызметкерлерінің ғылыми еңбегінің көзге көрінбейтін терең қабатын бір сәт болса да аңғарғандай болдым: біз көбіне дайын мәтіндер мен авторы анық көрсетілген туындыларды ғана көреміз, ал оның ар жағында қаншама еңбек жатқанын сирек ойлаймыз. Қанша еңбек пен шабыт бар!
Міне, үшінші, жеке әрі сәл терапевтік ой: жер бетінде әрдайым әртүрлі «ерекше жандар» болған және бола береді — олар кейде өзіне де, отбасына да ауыр тиетін жолды таңдап, тіпті өмірін қатерге тігіп, экспедицияларға аттанып, мұрағаттарды ақтарып, сурет салып, кітап шығарады. Кей сәтте өзіңді де сондай жанның бірі ретінде сезінесің. «Мен не істеп жүрмін, ақша табуға да, дүние жинауға да болар еді ғой», — деген ой келеді. Иә, бәрі солай. Бірақ ең бастысына сеніп, өзің үшін ең маңызды істі жалғастыра берсең, бір күні қандай тамаша ортаға, қандай биік белестерге тап болуың мүмкін екенін түсінесің!»